Daha onceden bir arkadasim sayesinde tanidigim, geçenlerde int de bir sitede karşılaştıgım ve tarihte adı pek gecmeyen belkide gelmiş geçmiş en buyuk bilim adamının hikayesinin pcnedir.comda da geçmesini istedim. Alıntıdır teşekkurler Lance arkadaşımıza..
Geçen yüzyıl dönümündeki en ünlü bilim adamı olan Nikola Tesla’nın isminden bahsedildiÄŸini görme ÅŸansınız çok az.
Esasında, çok az insanın bu adamdan haberi var. Bir kısmı sadece Red Alert oyunundaki bir savunma binasının ismi olarak (Tesla coil), diÄŸer bir kısmı da vizyondaki Prestige filmindeki bir karakterin ismi olarak duymuÅŸ durumda. Öyle ki bu filmden çıktıktan sonra filme beraber gittiÄŸim arkadaşım Tesla’nın gerçekten yaÅŸamış bir insan olduÄŸunu benden öğrendi.
Bugün bunun böyle olmasını muhterem Tommy Edison amcamıza borçluyuz.
Bütün bu yukarıda saydığım keÅŸiflerin yanında, 250 mil mesafeden 10 bin uçağı yok edebilecek ölüm ışınlarından bahseden, dünyayı ortadan ikiye bölebileceÄŸini iddia eden, hem sesin, hem de görüntünün (1800′lerin sonlarındayken daha) havadan aktarılabileceÄŸine inanan, ve esasen, Edison’a DC elektrik sisteminin hiç bir iÅŸe yaramaz bir sistem olduÄŸunu anlatan aykırı bir kiÅŸilik olarak görüldü Tesla.
BaÅŸka bir deyiÅŸle, Tesla’yı duyan herhangi biri, onu muhtemelen aykırı bir çılgın olarak düşünmüştür.
Fakat zaman deÄŸiÅŸiyor.
Sorun şu ki, Tesla, bu mümkün olduğunu iddia ettiği şeylerin hepsini de muhtemelen yapabilirdi. Aslında, Tesla en yukarıda listelenenlerin hepsini ve de daha fazlasını icat etmişti fakat kendisine bu icatlarının hiçbiri için övgüde bulunulmadı. Etrafınıza bakın, Tesla, modern hayatı bu kadar modern yapan şeylerin çoğunun bir şekilde sorumlusu.
Şüphe yok ki, Nikola Tesla da Vinci’den beri dünyaya gelen en muhteÅŸem akıl.
Küçük Nicky Tesla 1856′da Hırvatistan’daki Smijlan’da doÄŸar. Sıradışı bir hafızası vardır ve 6 dil öğrenir, Gratz’da ki Politeknik Enstitüsünde matematik, fizik ve mekanik çalışarak 4 yıl geçirir.
Ancak Tesla’yı esas harika yapan, muhteÅŸem elektrik anlayışıdır. Bu zamanın elektriÄŸin henüz bebeklik evresindeki bir zaman olduÄŸunu hatırlatayım. Ampül bile henüz icat edilmemiÅŸtir.
Tesla, 1884′te BirleÅŸik devletlere ilk defa geldiÄŸinde, Thomas Edison için çalışır. Edison henüz yenice ampülün patentini almıştır, ve tabi böylece elektriÄŸin dağıtımı için bir sisteme ihtiyaç duymaktadır.
Edison, DC elektrik sistemiyle her türden problemi yaÅŸamaktadır. Tesla’ya sistemdeki hataları gidermesi karşılığında büyük paralar söz verir. Tesla bu iÅŸin altından kalkar ve Edison’ı 100 bin dolardan fazla masraftan kurtarır, fakat Edison sözünde durmaz.
Tesla istifa eder, ve Edison hayatının kalan kısmını Tesla’nın dehasını ezmek için harcar. (Tesla’nın bugün hala bilinmemesinin ana sebebi iÅŸte budur.)
Tesla elektrik iletimi için daha iyi bir sistem geliÅŸtirmiÅŸti; bugün evlerimizde kullandığımız AC (alternating current - alternatif akım) sistemini. AC, DC’ye göre büyük avantajlara sahiptir. Tesla’nın o zamanlar yeni geliÅŸtirdiÄŸi transformatörleri kullanarak, AC voltaj yükseltilebilir ve ince kablolarla uzun mesafelerde iletilebilir. DC ise iletilemez. (Çünkü çok kalın kablolarla iletilirken her bir milkarede bir büyük bir güç istasyonu ihtiyaç duyar.)
Tabi bir iletim sistemi, elektrikle çalışacak araçlar olmadan eksik olacaktır. Böylece Tesla evlerimizde her tür sistemde kullanılan elektrik motorunu icat eder. Bu basit bir baÅŸarı deÄŸildi. 1800′lerin sonlarındaki bilim adamları, alternatif akım sistemi için bir motorun geliÅŸtirilemeyeceÄŸine ikna olmuÅŸlardı, ki bu da AC kullanımını zaman kaybı yapar. Sorun ÅŸuydu ki, eÄŸer akım saniyede 60 defa yön deÄŸiÅŸtirirse, motor bir ileri ve bir geri hareket edecek ve asla bir yere varamayacaktı. Tesla bu problemi kolayca çözdü ve herkesin yanlış olduÄŸunu ispatladı.
Endüstrinin florasa lambayı “icat etmesi”nden 40 yıl kadar önce kendi laboratuvarında florasan lamba kullanıyordu. Fuarlarda ve sergilerde cam tüplere ünlü bilim adamlarının isimlerinin ÅŸeklini veriyordu; bugün her yerde gördüğümüz neon ışıkların ilk örnekleri. Unutmadan, Tesla dünyanın ilk hidroelektrik santralini Niagara ÅŸelalerinde gerçekleÅŸtirmiÅŸtir. Ayrıca ilk arabalar için hızölçerin de patenti ona aittir.
AC sisteminin ünü yayılmaya baÅŸlar ve George Westinghouse’un kulaklarına kadar gider.
Tesla, Westinghouse ile bir anlaşma imzalar ve satılan her bir kilowatt AC elektrik için 2.50 dolar alacaktır.
Bir anda, Tesla hayal ettiği tüm deneylere başlamak için gereken paraya kavuşur.
Fakat Edison DC sistemine çok fazla para yatırmıştır, böylece Tommy, Tesla’yı her seferinde gözden düşürmek için elinden gelenin en iyisini yapar. Edison devamlı olarak AC akımın DC akımdan çok daha tehlikeli olduÄŸunu göstermeye çalışır.
Tesla kendi pazarlama kampanyasını sahneye koyarak buna karşılık verir. 1893′te Chicago’daki fuarda (21 milyon insan katılmıştır), yüksek frekansta AC elektriÄŸi kendi vücudundan geçirip lamba yakarak AC’nin ne kadar güvenli olduÄŸunu göstermiÅŸtir. Sonrasında Tesla bobinlerinden kalabalığın üzerine büyük ÅŸimÅŸek okları fırlatabilmiÅŸtir hiç bir zarar vermeden.
Tesla’ya borçlanılan iÅŸletme payı bir milyon doları geçmeye baÅŸladığında, Westinghouse finansal olarak zora girer. Tesla anlaÅŸmasının devam etmesi durumunda, Westinghouse bu iÅŸten çıkabileceÄŸini anlar ve kendisinin de kredilerle anlaÅŸma yapmak için hiç bir arzusu yoktu. Onun rüyası tüm insanların eriÅŸebildiÄŸi ucuz AC elektrik idi. Tesla anlaÅŸmasını alıp yırtar. Dünya’nın ilk dolar milyarderi olmak yerine, patentleri için 216 bin dolarlık ödemeyi kabul eder.
1898′de, Madison Square Garden’da dünyaya ilk uzaktan kumandalı model botunu gösterir. Yani Tesla’ya uzaktan kumandalı uçaklar, arabalar, ve botlar (ve hatta televizyonlar) için de teÅŸekkür edebiliriz.
Tesla’nın rüyası dünya’ya bedava enerji saÄŸlamak idi. 1900 yılında, yatırımcı J.P. Morgan’ın saÄŸladığı 150 bin dolarla, Tesla “Telsiz Yayın Sistemi” adındaki kulenin yapımına Long Island, New York’ta baÅŸladı. Bu yayın kulesi dünya’nın telefon ve telgraf servislerini baÄŸlayacaktı, aynı zamanda resimleri, borsa verilerini, ve hava durumu bilgisini dünya çapında aktaracaktı. Maalesef, Morgan bunun dünyaya bedava enerji anlamına geldiÄŸini farkettiÄŸinde bu iÅŸe para yatırmayı kesti.
Dünya, henüz duyulmamış olan sesin ve resmin iletiminden sonra onun bir kaçık olduğunu düşündü.
Dünyanın bilmediÄŸiyse Tesla’nın, Marconi’nin kabul edilen icadından 10 yıl önce radyonun gerisindeki ilkeleri zaten gösterdiÄŸiydi. Aslında, (Tesla’nın öldüğü yıl olan) 1943′te yüksek mahkeme Tesla’nın daha önceki açıklamalarından dolayı Marconi’nin patentlerinin geçersiz olduÄŸuna hükmetmiÅŸti. Hala, pek çok referans kaynak radio’nun icadıyla ilgili olarak Tesla’nın ismini zikretmiyor. (Ayrıca: Marconi’nin radyosu sesi iletmiyordu, sadece sinyal iletiyordu, halbuki Tesla yıllar öncesinde ses iletimini göstermiÅŸti.)
Bu noktada medya Tesla’nın iddialarını abartmaya baÅŸladı.
Tesla Mars’dan ve Venus’ten radio sinyalleri aldığını belirtmiÅŸti. Bugün onun aslında sinyalleri uzaklardaki yıldızlardan aldığını biliyoruz, fakat o zamanlar evren hakkında çok az ÅŸey biliniyordu. Basın ise onun “rezil” iddialarıyla eÄŸlendi.
Manhattan’daki laboratuvarında, Tesla dünyayı bir elektrik diyapazonuna çevirdi. Altındaki yer ile aynı frekansta titreyen buharlı bir osilatör elde etmeyi baÅŸardı.
Sonuç? Etrafındaki tüm yapılarda yer sarsıntısı. Binalar zangırdadı, camlar kırıldı, sıvalar duvarlardan döküldü.
Tesla, teoride, aynı ilkenin Empire State binasının yok edilmesi ve hatta Dünya’nın ikiye bölünebilmesi için kullanılabileceÄŸini iddia etti. Tesla bilimin onun sonuçlarını onaylamasından neredeyse 60 sene öncesinde Dünya’nın rezonans frekansını doÄŸru bir ÅŸekilde belirledi.
Dünya’yı yarmaya benzer bir ÅŸeyi denemediÄŸini sanmayın. (En azından buna yakın bir ÅŸeyi…)
1899′da Colorado Springs laboratuvarında, kaynaÄŸa dönmelerini saÄŸlayacak ÅŸekilde, dünya’nın her tarafına enerji dalgaları gönderir. (Bugünün deprem sismik istasyonlarının teorisini de saÄŸlar böylece). Dalgalar geri geldiÄŸinde daha çok yükleme ekler.
Sonuç? Bugüne kadar kayıtlara geçen insan eliyle yapılmış en büyük şimşek oku; 40 metre. Hala kırılmamış bir dünya rekoru.
Takip eden şimşek sesi 22 mil mesafeden duyulmuştur. Laboratuvarın etrafındaki çayırlar garip bir mavilikle ışımıştır.
Aslında bu onun esas deneyi için sadece bir ısınmaydı. Maalesef, o bölgedeki güç istasyonunun donanımına zarar vermiş ve deneyi bir daha asla tekrarlayamamıştır.
Birinci dünya savaşının baÅŸlarında, amerikan hükümeti umutsuzca Alman denizaltılarının tespiti için bir yol aramaktaydı. Hükümet Thomas Edison’u iyi bir yöntemin araÅŸtırılması iÅŸinin başına getirdi. Tesla gemilerin tespiti için enerji dalgalarının kullanımını (bugün radar dediÄŸimiz ÅŸey) önerdi, Edison Tesla’nın fikrini komik bularak redetti ve böylece dünya radarın bulunması için bir 25 yıl daha beklemek zorunda kaldı.
Ömür boyu üretkenliÄŸinin ödülü? Edison madalyası! Edison’un onca fiili hakaretinden sonra gerçek bir surata ÅŸamar Tesla için.
Ve hikaye böyle devam ediyor.
Sanayi’nin (görülüyor ki oldukça baÅŸarılı olan) bilim literatüründen silme giriÅŸimleri onu 20 yıllık bir sürgüne sürdü. Sermaye yokluÄŸundan, test edemediÄŸi teorilerini sayısız deftere not etti.
Modern dünyayı icat eden insan neredeyse meteliksiz bir ÅŸekilde 86 yaşında 7 Ocak 1943′te öldü. İki binden fazla insan cenaze törenine katıldı.
Hayatı boyunca, Tesla 800′den fazla patent aldı. Muhtemelen Edison’ın rekor sayısını geçebilirdi eÄŸer devamlı engellenmeseydi. Hayatının son 30 senesinde çok az patent baÅŸvurusu yapabildi.
Edison’dan farklı ÅŸekilde, Tesla fikirleri bilimde daha önce emsali olmayan özgün bir düşünürdü. Maalesef, dünya Tesla kadar özgün kiÅŸileri finansal olarak ödüllendirmiyor. Sadece bu fikirleri alıp daha kullanışlı ürünler haline getirenleri ödüllendiriyor.
Bilim adamları bugün onun notlarını satır satır taramaya devam ediyor. Uçuk teorilerinin çoÄŸu bugünün ünlü bilim adamları tarafından ispatlanıyor. ÖrneÄŸin, Tesla pervanesiz disk türbin motoru, bugünün modern malzemeleriyle birleÅŸtirildiÄŸinde, tasarlanmış en verimli motorlardan biri oluyor. 1901′de patentini aldığı kriyojenik (mutlak sıfıra yakın sıcaklıklarda) sıvılarla ve elektrikle olan deneyleri süper iletkenlerin kaynağını saÄŸlıyor. Electron altı yükleri olan parçacıkların varlığını ortaya koyan deneylerden bahsetmiÅŸti, 1977′de bilim adamları nihayet keÅŸfetti, kuarklar.
Belki tarih bir gün gerçek bir dahiyi gördüğü an tanıyabilecek..
Daha detayli bilgi için Bilim ve Ütopya dergisinin 2000/Mart sayısını da buradan okuyabilirsiniz.
Ve bir de resmi var, bir odanın içinde şimşekler çakarken sandelyeyi ortaya çekmiş gazete okuduğu..